Wat zijn mijn rechten als ik niet getrouwd ben maar wel samenleef?

Samenwonen zonder trouwen geeft je niet automatisch dezelfde rechten als gehuwde partners. Je hebt geen wettelijke aanspraak op elkaars vermogen, erfenis of pensioen — tenzij je dit zelf goed regelt. Met een samenlevingscontract bescherm je jezelf en je partner veel beter.

Laatst gecontroleerd: april 2026. Juridische informatie kan veranderen — controleer altijd de actuele wetgeving op wetten.nl.

Wat zegt de wet?

In Nederland bestaat er geen speciale wet die samenwonende stellen automatisch dezelfde rechten geeft als gehuwde of geregistreerde partners. Dit betekent dat de wet jou als samenwoner op veel gebieden gewoon als twee losse individuen ziet — ook al woon je al jaren samen en deel je alles.

Het huwelijksrecht staat beschreven in Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek. Dat boek regelt rechten en plichten voor gehuwden en geregistreerde partners. Maar voor samenwoners zonder contract? Daar zwijgt de wet grotendeels over.

Wat de wet wél regelt voor samenwoners, zijn een paar specifieke situaties:

• Huurrecht: Artikel 7:266 BW (controleer dit artikel op wetten.nl voor de meest actuele versie) geeft een samenwonende partner het recht om de huur over te nemen als de hoofdhuurder overlijdt of vertrekt — maar alleen als je minimaal twee jaar duurzaam samenwoont en dit kunt aantonen.
• Erfrecht: Zonder testament erf je niets van je partner. Artikel 4:10 BW (controleer dit artikel op wetten.nl voor de meest actuele versie) regelt de wettelijke erfopvolging. Samenwoners staan daar niet in. Alleen kinderen, ouders en andere bloedverwanten erven automatisch.
• Sociale zekerheid: De overheid behandelt samenwoners voor toeslagen en uitkeringen wél als partners. Zo telt het inkomen van je samenwonende partner mee voor huurtoeslag, zorgtoeslag en bijstand.

Het goede nieuws: je kunt veel zelf regelen. Met een samenlevingscontract, een testament en een aanwijzing als begunstigde bij je pensioenfonds kun je jezelf en je partner goed beschermen. Dit kost tijd en geld, maar het voorkomt veel ellende later.

Wanneer geldt dit voor jou?

Dit is relevant voor jou als je samenwoont met een partner zonder dat jullie getrouwd zijn of een geregistreerd partnerschap hebben. Het maakt niet uit hoe lang je al samen bent. De wet maakt dat onderscheid niet — tien jaar samenwonen geeft je nog steeds geen automatische rechten.

Een paar concrete situaties om dit te begrijpen:

Situatie 1 — Je partner overlijdt: Zonder testament erf je niets. De kinderen, ouders of broers en zussen van je partner erven alles. Jij staat letterlijk met lege handen — ook als je samen een huis had ingericht of jarenlang hebt bijgedragen aan de hypotheek.

Situatie 2 — Jullie gaan uit elkaar: Er is geen automatische verdeling van bezittingen zoals bij een scheiding. Wat van jou is, blijft van jou — en wat van je partner is, blijft van je partner. Maar wat als jullie samen meubels hebben gekocht? Of samen hebben gespaard op een gezamenlijke rekening? Dan kan het een juridische puzzel worden.

Situatie 3 — Je partner raakt arbeidsongeschikt of overlijdt jong: Zonder testament of aanwijzing bij het pensioenfonds ontvang jij geen nabestaandenpensioen. Dat gaat dan naar de wettelijke erfgenamen — niet naar jou.

Situatie 4 — Jullie hebben een samenlevingscontract: Dan is de situatie anders. Jullie hebben zelf afspraken gemaakt over wie wat bezit, wie wat betaalt en wat er gebeurt als jullie uit elkaar gaan of als een van jullie overlijdt. Dit contract is bindend.

Een samenlevingscontract is ook relevant voor de notaris en de belastingdienst. Zonder contract betaal je als samenwoner een hogere erfbelasting dan gehuwde partners. Met een notarieel samenlevingscontract en een testament kun je gebruik maken van hetzelfde lage tarief als gehuwden — zie de Successiewet voor de exacte regels.

Stappenplan — wat kun je nu doen?

1. Inventariseer wat jullie samen hebben. Denk aan een gezamenlijke bankrekening, een koopwoning, meubels of spaargeld. Schrijf op wat van wie is.
2. Maak een afspraak bij een notaris. Een notaris kan jullie uitleggen welke risico's jullie lopen en wat een samenlevingscontract voor jullie kan betekenen.
3. Laat een samenlevingscontract opstellen. Hierin leg je vast wie wat bezit, hoe jullie kosten verdelen en wat er gebeurt bij een breuk of overlijden.
4. Maak een testament. Zonder testament erf je niets van je partner. Een testament zorgt ervoor dat jij als erfgenaam wordt aangewezen. Dit is een apart document naast het samenlevingscontract.
5. Regel het nabestaandenpensioen. Meld je aan als begunstigde bij het pensioenfonds van je partner — en andersom. Dit doe je via het pensioenfonds zelf.
6. Bekijk jullie verzekeringspolissen. Zorg dat jullie elkaar hebben opgegeven als begunstigde bij levensverzekeringen en andere polissen.
7. Herhaal dit als jullie situatie verandert. Krijgen jullie kinderen? Kopen jullie een huis? Pas dan ook jullie contract, testament en polissen aan.

Veelgemaakte fouten

• Denken dat lang samenwonen automatisch rechten geeft. Dit is een hardnekkig misverstand. Tien of twintig jaar samenwonen verandert niets aan je juridische positie zonder contract of testament.
• Het testament vergeten naast het samenlevingscontract. Een samenlevingscontract regelt veel, maar niet automatisch wie jouw erfgenaam is. Daarvoor heb je altijd een apart testament nodig.
• Niet nadenken over het pensioenfonds. Veel mensen vergeten hun partner aan te melden als begunstigde. Na een overlijden is het te laat om dit te herstellen.
• Alles op één naam kopen. Als jullie een auto, meubels of andere grote aankopen doen op één naam, is het bij een breuk moeilijk te bewijzen dat de ander ook recht heeft.
• Wachten tot het te laat is. Veel stellen regelen niets totdat er iets misgaat — een breuk, een ziekte of een overlijden. Dan is het veel lastiger en duurder om het alsnog te regelen.

Veelgestelde vragen

Relevante wetsartikelen

• Artikel 7:266 BW — Burgerlijk Wetboek Boek 7 (huurrecht, voortzetting huurovereenkomst)
• Artikel 4:10 BW — Burgerlijk Wetboek Boek 4 (erfrecht, wettelijke erfopvolging)
• Boek 1 Burgerlijk Wetboek — huwelijks- en familierecht
• Successiewet 1956 — erfbelasting en vrijstellingen

Gerelateerde onderwerpen op Claim.Cafe

• Samenlevingscontract opstellen: wat moet erin staan?
• Erfrecht bij overlijden partner: wie erft wat zonder testament?
• Huurrecht bij samenwonen: kan ik de huur overnemen na overlijden?

Heb jij een specifieke situatie? Stel je vraag gratis op Claim.Cafe en krijg antwoord van een echte jurist.