Wat is een samenlevingscontract en heb ik dat nodig?

Een samenlevingscontract is een officiële overeenkomst tussen twee mensen die samenwonen maar niet getrouwd zijn. Daarin leg je vast hoe jullie omgaan met geld, bezittingen en andere praktische zaken. Je bent niet verplicht zo'n contract te hebben, maar het kan je veel problemen besparen.

Laatst gecontroleerd: april 2026. Juridische informatie kan veranderen — controleer altijd de actuele wetgeving op wetten.nl.

Wat zegt de wet?

Nederland kent geen wettelijke bescherming voor samenwoners zoals die voor gehuwden wel bestaat. Dat is het grote verschil. Als je trouwt of een geregistreerd partnerschap aangaat, regelt de wet automatisch veel voor je. Denk aan erfrecht, pensioenrechten en verdeling van bezittingen bij scheiding.

Voor samenwoners geldt dat niet. De wet beschouwt jullie in veel situaties als twee losse individuen. Stel dat jouw partner overlijdt zonder testament — dan erf jij wettelijk gezien niets. Dat klinkt hard, maar het is de realiteit.

Een samenlevingscontract is juridisch gezien een overeenkomst. Die valt onder het algemene verbintenissenrecht in het Burgerlijk Wetboek. Je mag daarin in principe alles afspreken wat je wilt, zolang het niet in strijd is met de wet of de goede zeden.

Het contract moet worden opgesteld door een notaris. De notaris legt het vast in een notariële akte. Dit is niet wettelijk verplicht voor een samenlevingscontract zelf, maar wel als je bepaalde rechten wilt regelen — zoals wederzijdse verzorging of erfrecht. Bovendien eisen veel pensioenfondsen en verzekeraars een notarieel samenlevingscontract voordat je partner aanspraak kan maken op partnerpensioen.

Artikel 7:900 BW en verder regelen de overeenkomst in het algemeen (controleer dit artikel op wetten.nl voor de meest actuele versie). Voor erfrecht en testamentaire regelingen zijn de bepalingen in Boek 4 van het Burgerlijk Wetboek relevant — zie het Burgerlijk Wetboek voor de exacte bepalingen.

Kortom: de wet biedt samenwoners weinig automatische bescherming. Je moet zelf actief iets regelen. Een samenlevingscontract is daarvoor het belangrijkste instrument.

Wanneer geldt dit voor jou?

Een samenlevingscontract is relevant zodra je samenwoont met een partner en jullie geen huwelijk of geregistreerd partnerschap hebben. Maar niet iedereen heeft er even hard behoefte aan. Hieronder zie je wanneer het echt belangrijk wordt.

Je koopt samen een huis. Als jullie samen een woning kopen, regel je in het samenlevingscontract wat er gebeurt als jullie uit elkaar gaan. Wie krijgt het huis? Hoe wordt de overwaarde verdeeld? Zonder afspraken kun je in een juridisch moeras terechtkomen.

Een van jullie stopt met werken. Stel dat jij stopt met werken om voor de kinderen te zorgen. Dan bouw jij minder pensioen op en verdien je tijdelijk niets. In een samenlevingscontract kun je afspraken maken over financiële compensatie of een zorgvergoeding.

Je wilt je partner laten erven. Zonder testament erft je partner niets van jou. Met een samenlevingscontract alleen los je dat ook niet volledig op — daarvoor heb je ook een testament nodig. Maar een samenlevingscontract met een zogenoemde verblijvensbeding kan al helpen bij praktische zaken, zoals het meubilair of de auto.

Je partner heeft schulden. In een samenlevingscontract kun je vastleggen dat jullie vermogen gescheiden blijft. Zo hoef jij niet op te draaien voor schulden die je partner al had vóór jullie gingen samenwonen.

Je wilt toegang tot elkaars bankrekening bij ziekte. Als jouw partner plotseling in het ziekenhuis belandt en niet meer zelf kan handelen, heb jij als samenwoner zonder contract vaak geen juridische bevoegdheid om rekeningen te regelen of beslissingen te nemen. In het contract of via een notariële volmacht kun je dit vastleggen.

Heb je geen bezittingen, geen kinderen en weinig inkomensverschil? Dan is een samenlevingscontract minder urgent — maar het blijft verstandig om er over na te denken.

Stappenplan — wat kun je nu doen?

1. Bespreek het samen. Ga met je partner in gesprek over wat jullie belangrijk vinden. Denk aan geld, huis, kinderen en wat er gebeurt als jullie uit elkaar gaan of als een van jullie overlijdt.
2. Maak een lijst van jullie bezittingen en schulden. Noteer wat van jou is, wat van je partner en wat jullie samen hebben. Zo weet de notaris precies waar hij mee werkt.
3. Kies een notaris. Een samenlevingscontract moet worden opgesteld door een notaris. Vergelijk tarieven — die kunnen flink verschillen. Gemiddeld betaal je tussen de 300 en 700 euro.
4. Maak een afspraak voor een intakegesprek. De notaris bespreekt met jullie welke onderwerpen in het contract moeten komen. Stel gerust vragen — de notaris is er om jullie te helpen.
5. Controleer het conceptcontract goed. De notaris stuurt eerst een concept. Lees dit zorgvuldig. Begrijp je iets niet? Vraag om uitleg voordat je tekent.
6. Overweeg ook een testament. Een samenlevingscontract regelt het samenleven. Erfrecht regel je via een testament. Vraag de notaris of een testament in jullie situatie zinvol is.
7. Bewaar het contract veilig en update het bij grote veranderingen. Denk aan de geboorte van een kind, een nieuwe woning of een grote inkomenswisseling.

Veelgemaakte fouten

• Denken dat samenwonen dezelfde rechten geeft als trouwen. Dit is de meest gemaakte denkfout. Samenwoners hebben géén automatische wettelijke bescherming. Je moet alles zelf regelen.
• Een samenlevingscontract opstellen zonder testament. Het contract regelt het samenleven, maar niet het erven. Zonder testament erf je partner in veel gevallen niets van jou.
• Het contract nooit updaten. Jullie leven verandert — jullie contract moet meeveranderen. Een contract uit 2010 past misschien niet meer bij jullie situatie in 2026.
• Denken dat een onderhandse overeenkomst genoeg is. Een zelf opgesteld document heeft minder juridische waarde dan een notariële akte. Veel instanties, zoals pensioenfondsen, accepteren alleen een notarieel contract.
• Financiën niet bespreken vóór het opstellen. Als je pas bij de notaris ontdekt dat jullie heel andere verwachtingen hebben over geld, kan dat voor onaangename verrassingen zorgen. Bespreek dit van tevoren thuis.

Veelgestelde vragen

Relevante wetsartikelen

• Artikel 7:900 BW — overeenkomst algemeen (controleer dit artikel op wetten.nl voor de meest actuele versie)
• Boek 4 BW — erfrecht (zie het Burgerlijk Wetboek voor de exacte bepalingen)
• Zie het Burgerlijk Wetboek voor bepalingen over gemeenschap van goederen en vermogensverdeling

Gerelateerde onderwerpen op Claim.Cafe

• Wat zijn je rechten als samenwonende partner bij overlijden?
• Hoe werkt een testament opstellen als samenwoner?
• Wat zijn de juridische gevolgen van een scheiding zonder huwelijk?

Heb jij een specifieke situatie? Stel je vraag gratis op Claim.Cafe en krijg antwoord van een echte jurist.